Heb je ooit in de winter naast een origineel stalraam gestaan, dan weet je hoe dat voelt. De kou komt niet door een kier, maar straalt gewoon van het metaal af. Op koude ochtenden staat er een laagje water op de onderste ruitjes en onder het raam groeit langzaam een zwarte rand in de vensterbank. Toch willen de meeste mensen die een boerderij opknappen die ramen niet kwijt. Ze bepalen voor een groot deel hoe de gevel eruitziet. Gelukkig hoef je tegenwoordig niet meer te kiezen tussen karakter en comfort. 

Waarom oude stalen ramen zo koud zijn 

Staal geleidt warmte en kou heel goed. Bij een traditioneel stalraam loopt het metaal in één stuk van buiten naar binnen, waardoor de buitentemperatuur direct aan de binnenkant voelbaar is. Vaklieden noemen dat een koudebrug. Combineer je dat met enkel glas, dan krijg je bijna altijd condens, en waar condens is, komt na een tijd schimmel. 

Vroeger loste men dat op door de ramen klein te houden. Daarom hebben veel oude stallen en deelen die typische rijen kleine raampjes hoog in de muur, vaak met een toog van metselwerk erboven. Voor een stal met koeien was dat prima. Voor een woonkamer waar je ‘s avonds op de bank zit, is het een ander verhaal. 

Wat er tegenwoordig wel kan 

Als je bij een verbouwing op zoek gaat naar boerderij ramen die bij een woonfunctie passen, kom je al snel uit bij geïsoleerde stalen ramen. Het verschil met de oude uitvoering zit vooral binnenin het profiel. Een paar technieken maken het verschil. 

• Een koudebrugonderbreking, waarbij een laag kunststof tussen het staal aan de binnenkant en de buitenkant zit, zodat de kou niet meer doorloopt 

• HR++ isolatieglas in plaats van enkel glas, waardoor de ruit zelf veel minder warmte doorlaat 

• Wienersprossen tussen de glasbladen, zodat het raam uit kleine ruitjes lijkt te bestaan terwijl het één isolerende glasplaat is 

• Een kiepfunctie of uitzetfunctie, zodat je kunt ventileren zonder het raam helemaal open te zetten 

Bij Van Dijk Metaaldesign wijzen ze erop dat alleen dubbel glas in een oud stalen kozijn niet genoeg is. Het glas isoleert dan wel, maar het staal eromheen blijft koud, dus de condens verschuift alleen naar het frame. Pas met de combinatie van een onderbroken profiel en isolatieglas los je het probleem echt op. 

Het karakter bewaren 

Het lastigste bij een renovatie is vaak niet de techniek, maar de details. Oude stalramen hebben vaak ronde glaslatten en een specifieke roedeverdeling, zoals een waaier boven in een toograam of een eenvoudig kruis. Juist die kleine dingen maken dat een gevel er na de verbouwing nog uitziet als een boerderij en niet als een nieuwbouwwoning met een landelijk sausje. 

Maak daarom foto’s van de bestaande ramen voordat ze eruit gaan, en meet de oude roedeverdeling na. Wil je een idee krijgen van wat er aan modellen en profielen bestaat, dan geeft een pagina als https://www.vandijkmetaaldesign.nl/stalramen/ een goed beeld van de varianten, van ronde tot platte en driehoekige profielen. Neem bij een monumentaal pand ook vroeg contact op met de gemeente. Voor het vervangen van ramen in een gemeentelijk of rijksmonument heb je vaak een vergunning nodig, en de eisen aan profiel en glas kunnen streng zijn.